پنج شنبه ۰۹ بهمن ۱۴۰۴
به گزارش پایگاه خبری خط معروف به نقل از روابط عمومی ستاد امر به معروف و نهی از منکر خراسان رضوی، سید محسن اصغری نکاح، عضو هیئتعلمی گروه روانشناسی دانشگاه فردوسی در خصوص مسئولیتپذیری انسان اظهار کرد: در نظریههای مختلف روانشناسی، انسان را به شکلهای مختلفی تعریف میکنیم. اکثر این نظریهها انسان را فردی مسئول و دارای حق انتخاب میدانند؛ یعنی من انتخاب میکنم و در مقابل انتخابم نیز مسئولیت یا وظیفه دارم؛ هیچ انتخابی بدون مسئولیت نیست.
وی افزود: بهعنوانمثال اگر فردی انتخاب کرد که دانشگاه برود، یعنی انتخاب کرده که چهار سال در یکسری برنامههای تحصیلی شرکت کند و قانون و مقررات آنجا را انجام دهد، البته به مزایایی مانند شغل مناسب دست پیدا کند و با آن برای کشور خود که زمینههای رشد او را فراهم کرده، مسئولیتهایی را انجام دهد. ما دائماً در مقابل این هستیم که باید در مقابل آنچه به دست میآوریم و آنچه انتخاب میکنیم، مسئولیتپذیر باشیم.
زندگی هیچکس انفرادی نیست
اصغری نکاح در خصوص مسئولیتپذیری فردی و اجتماعی تصریح کرد: قطعاً انسان یک موجود اجتماعی است و بدون افراد دیگر نمیتواند زندگی کند. انسانها نیازمند تعامل و بهاشتراکگذاری سرمایهها و تواناییهای خود با دیگران هستند و هیچوقت نمیتوانند مستقل و منفرد زندگی کنند. زندگی هیچکس انفرادی نیست، اینگونه نیست که انسان فردی به دنیا بیاید و بعد بتواند فردی بزرگ شود و فردی به موفقیت و شادکامی برسد؛ حتی در یک سطوحی موفقیتهای فردی ممکن است که به خود فرد و جامعه کمکی نکند. موفقیت، شادکامی، ولایتمندی، بهداشت روانی، توسعه و رشد زمانی رخ میدهد که همه انسانها با یکدیگر رشد کنند. بهعنوانمثال اگر فردی بخواهد در یک کشور یا یک خانواده بهتنهایی رشد کند و دیگران با او رشد نکنند، معمولاً آن فرد به احساس رضایتمندی نمیرسد؛ هنگامی که دیگران هم رشد نکنند، او هم نمیتواند رشد کند.
وی با ذکر مثالی موضوع بهداشت و سلامت را امری فردی و جمعی و همچنین ملموستر دانست و توضیح داد: اگر فردی بخواهد فقط به بهداشت خود حساس باشد و مسائل بهداشت فردی را کامل رعایت کند؛ اما به بهداشت محیط، بهداشت و سلامتی دیگران و شیوع بیماریها هیچ حساسیتی نداشته باشد؛ معمولاً آن فرد نمیتواند سالم زندگی کند. یا مثلاً در موضوع رانندگی اگر فردی سعی کند خوب رانندگی کند، ولی نسبت به ایمن رانندگیکردن، آموزش، توانمندسازی و کمککردن به دیگران هیچ اقدامی نکند، آن فرد نمیتواند امنیت و سلامت خود را در جامعه حفظ کند.
رشد انسان با مسئولیتپذیری جمعی
این روانشناس ذکر کرد: مسئله انسان یک مسئله اجتماعی است و مسئولیتهای فردی آغاز رشد، رضایتمندی و بهداشت روانی افراد است، اما انسان حتماً باید با مسئولیتپذیری جمعی رشد کند؛ مخصوصاً در مسائل اجتماعی و فرهنگی و مسائلی که مربوط به سبک زندگی است. افراد باید فراتر از خود، مسئولیتهای اجتماعی را داشته باشند؛ یعنی نسبت به پاسداشت میراثفرهنگی و معنوی و نسبت به مراقبت از نظام اجتماعی علاوه بر مسئولیتپذیری فردی، مسئولیتپذیری اجتماعی نیز داشته باشند.
وی در ادامه بیان کرد: بهعنوانمثال اگر در پارک محله نوجوانانی در یک دورهمی مشغول سیگارکشیدن هستند و این موضوع در حال تکرار است، اگر من بهعنوان فردی که در آن محله زندگی میکنم نگران نباشم و با آنها گفتوگو نکنم و نسبت بهسلامتی و آیندهشان نکاتی را نگویم، سیگارکشیدن در آنجا افزایش و شیوع پیدا میکند و به مسائل دیگری تبدیل میشود. اگر بگویم سیگارکشیدن نوجوانان به من ربطی ندارد، بعداً مجبور میشوم که برای ماشین و خانه خود، برای آسایش خود و سکوت محله، مسائل بسیار مختلفی را یا تحمل کنم یا وارد عمل شوم و اقدامی انجام دهم. معمولاً هر چه آسیبهای اجتماعی رشد کنند، به انواع دیگر آسیبها تبدیل و تکثیر میشوند. در روانشناسی مسئولیتپذیری فردی به دلیل انتخابگری و آزاد بودن افراد موضوع بسیار مهمی شمرده میشود؛ ولی کافی نیست، زیرا انسان موجودی اجتماعی است و باید مسئولیتپذیری اجتماعی را نیز انجام دهد و جدی بگیرد.
هیچکس مسئولیتناپذیر یا مسئولیتپذیر به دنیا نمیآید
اصغری نکاح در خصوص تقویت یا تضعیف حس مسئولیت در افراد خاطرنشان کرد: بسیاری از ویژگیها و خصیصههای انسانی، تربیتی هستند و باید در زمانهای مناسب مانند کودکی و نوجوانی تربیت شوند. هیچکس مسئولیتناپذیر یا مسئولیتپذیر به دنیا نمیآید؛ فرزندانی که متولد میشوند، در خانواده و مدرسه و فضای عمومی جامعه که رسانهها و بزرگسالان هستند زندگی میکنند و مسئولیتپذیری را بهصورت مستقیم آموزش میبینند؛ بهصورت غیرمستقیم نیز از اطرافیان آن را دریافت میکنند.
مسئولیتپذیری از خانواده شروع میشود
وی در ادامه اذعان داشت: مسئولیتپذیری از خانواده شروع میشود و در مدرسه و جامعه، رشد و توسعه پیدا میکند. هنگامی که خانوادهها یک چارچوب ارزشی و باوری داشته باشند؛ نسبت به خود، دیگران و جامعه مسئول هستند و فرزندان را نیز به طور آرام نسبت به مسئولیتهایشان آگاه و حساس میکنند و نظارت میکنند تا مسئولیتپذیر بار بیایند. به نظر من این خصیصه بیش از اینکه در یک فرد باشد؛ باید در فرایند تعلیموتربیت، آموزشوپرورش و رشد اجتماعی جدی گرفته شود. وظیفه ما این است که مسئولیتپذیری را در خود و دیگران پرورش دهیم و تقویت کنیم؛ کسانی که مسئولیتپذیر هستند را تشویق کنیم و کسانی که مسئولیتپذیر نیستند را تا حد ممکن آگاه کنیم و آموزش دهیم. اگر مسئولیتناپذیری افراد، حقوق خودشان و دیگران را ضایع میکند، باید آنها را با اهرم قانون مدیریت کنند.
راهکارهای توسعه حس مسئولیتپذیری
عضو هیئتعلمی گروه روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد در خصوص راهکارهای توسعه حس مسئولیتپذیری در افراد عنوان کرد: برای توسعه حس مسئولیتپذیری در افراد، ابتدا باید راهکار تربیت و آموزش را در نظر گرفت اما مکمل آن، راهکار نظارت و قانون است. اگر فردی در خانواده، مدرسه و جامعه باتربیت خانوادگی و تربیت اجتماعی مسئولیتپذیر نشود، متأسفانه قسمت آخر قانون است که بایستی افراد را در مسیر مصلحت فردی و اجتماعی ملزم به مسئولیتپذیری کند. اصل و بنیاد این فرایند توسعه باید آموزشی و تربیتی باشد اما هنگامی که برای بعضی از افراد، به هر دلیلی آموزش و تربیت محقق نشده و انجام نمیشود در آنجا باید از مسیر قانون برای ملزمکردن فرد به مسئولیتپذیری استفاده شود. از نظر علمی و فرهنگ اجتماعی، در جهان نمونههای بسیار زیادی وجود دارد که در کنار آموزش و تربیت، حتماً از اهرم قانون نیز برای مسئولیتپذیر کردن افراد استفاده شده است.
امربهمعروف و نهیازمنکر؛ مفهوم عمیق و گسترده از مسئولیتپذیری
وی در خصوص ارتباط مفهومی امربهمعروف و نهیازمنکر با مسئولیتپذیری تشریح کرد: شاید بتوان اینگونه گفت که امربهمعروف و نهیازمنکر یک مفهوم عمیق و بسیار گسترده از مسئولیتپذیری است. امربهمعروف و نهیازمنکر یعنی من نسبت به یک امری که مفید و رشددهنده است و مصلحت من و جامعهام را در دنیا و آخرت در بر میگیرد، مسئولیتی را بپذیرم و در حدی که میتوانم ملزم و مراقب باشم؛ البته در کنار آن نسبت به دیگران آن را ترویج دهم تا دیگران نیز آن مسئولیت را انجام دهند یا از معرض خطر یک رفتار غیراخلاقی دور شوند.
اصغری نکاح اعلام کرد: در روانشناسی از اصطلاح «بازخورد دادن» استفاده میکنیم. بهعنوانمثال رفتارهای خوب مانند کمک به دیگران را تحسین میکنیم و انعکاس میدهیم و نسبت به رفتار نامناسب و خطرآفرین که با رشد فردی و اجتماعی افراد مغایر است، بازخورد میدهیم. بهصورت حداقلی، امربهمعروف و نهیازمنکر در روانشناسی، مسئولیتپذیری فردی و اجتماعی برای بازخورد دادن خوبیها و منافع و برای بازخورد دادن نسبت به زیانها و آسیبهای فردی و اجتماعی است.
انتهای پیام /
